Felieton

DDD, czyli dysfunkcyjne dzieci i dorośli

Byłem kilkakrotnie w tzw. domach małych dzieci. To dramatyczne przeżycie. Dzieciaki czepiające się ubrania, szukające zauważenia, aprobaty, choćby promyczka miłości u nieznajomego wzburzają pokłady wielkiego współczucia i cierpienia.

Los wobec niektórych dzieciaków bywa okrutny. Te małe istotki często uwikłane są w tragedie nieudanych związków ich rodziców – czyli dwojga innych dzieci, udających dorosłych, którym zachciało się miłości, kojarzonej głównie z seksem. No i zdarzyło się, hi-hi-hi… Infantylizm i brak odpowiedzialności był i jest plagą tego świata. Tymczasem wiadomo, że dzieciństwo jest kluczem do udanego życia – bądź też nieszczęśliwego. W dzieciństwie dostaje się wyposażenie niezbędne w dalszym życiu. W miłość i życzliwość dla świata albo w nienawiść do niego, skłonności do depresji, manii albo do dwóch w jednym. Gdy zabraknie miłości dla małego człowieka, robi się z nim, mówiąc językiem młodzieżowym, „masakra” i „kaszana”.

Potwierdzają to długoletnie badania grupy osieroconych dzieci, które nie zaznały miłości i troskliwości. Ze wstrząsających danych wynika, że po 20 latach wiele z nich trafiło do szpitali psychiatrycznych, albo też zatrzymało się w rozwoju psychicznym, pomimo starań o wyposażenie ich w umiejętności, mieszkanie, pracę itd. Natomiast sieroty z drugiej grupy, zajmujące się codziennie niepełnosprawną dziewczynką, mogące wyrażać swoje uczucia i dostające miłość i troskę, otoczone uwagą i szacunkiem – stały się samodzielne i stworzyły udane związki małżeńskie. Wszyscy bowiem potrzebujemy miłości! Choćbyśmy nie wiem jak śmiali się z tego uczucia, to jest ono podstawą udanego życia. Nie miłości rozumianej jako namiętność seksualna, ale życzliwości dla innego człowieka: miłości do bliźniego. Wszyscy potrzebujemy miłości do siebie samych, by móc ją przekazać innym. Tylko proszę nie mylić tego stanu z narcyzmem czy egocentryzmem.

Niedawno w niedzielę, w drodze do kościoła na Rybiu, mijałem pewnego ojca. Chyba powinno się jednak słowo ojciec wziąć w cudzysłów. Pan o czerwonawej twarzy ochrzaniał mniej więcej czteroletniego synka podniesionym, agresywnym tonem: – Dlaczego taki głupi jesteś!? – powtarzał. – Kto tu jest głupi? – zastanowiłem się. Dziecko milczało coraz bardziej przerażone, więc ojciec nakręcał się dalej w swej wściekłej „władzy absolutnej”: – No powiedz wreszcie coś! Czy ty w ogóle umiesz mówić!? – krzyczał. Dziecko kurczyło się coraz bardziej, porażone lękiem przed ojcem, potworem strasznym i niebezpiecznym. Mały człowiek odczytuje mowę ciała tak samo, a może i dokładniej niż dorośli. Czuje agresję i potwornie się jej lęka. Zaczyna się wtedy fatalny proces: wszystko co robi, wydaje mu się złe, bo jest ochrzaniany, zadeptywany, a nie nagradzany.

Niby mamy XXI wiek i podobno poziom świadomości wzrasta. Pewnie wzrasta, ale to tu, to tam, a nie wszędzie. Sceny jak ta bardzo mnie poruszają. Nigdy nie wiem, co mam w takich sytuacjach robić. Kiedyś zwracałem uwagę agresorom, nim nauczyłem się, że najczęściej kończy się to jeszcze większą awanturą – a w końcu znów obrywa dziecko. Psychola nie sposób zmienić bez terapii: on i tak będzie uważał dziecko za swą własność, a nie za małego człowieka, któremu należy się szacunek, pomoc i życzliwa uwaga. Policja nie przyjedzie, bo co to za afera, jakaś tam przemoc psychiczna: przecież nikt nikogo nie bije. A „Niebieska linia” nie pomaga na odległość.

Czy ludzie zdają sobie sprawę, że postępowanie takich ojców wobec zastraszanych dzieci to hodowla potencjalnych psychopatów? Ten mały chłopczyk na progu życia ma już tylko dwie drogi przed sobą: albo będzie niedorajdą, zastraszonym życiowym popychadłem, co przypłaci depresją. Albo też zostanie nieczułym przestępcą, którego skacowany tatuś nauczył niczego nie czuć, bo to zbytnio boli. Nie czując siebie, nie czujemy innych. Dlatego Stalin i Hitler skazywali na śmierć miliony bez mrugnięcia okiem. Oni po prostu nic nie czuli, byli pozbawieni empatii; no, może poza własnymi urojeniami i paranoją. Obydwaj byli niemiłosiernie bici w dzieciństwie. Ich przestraszone, skarlałe ego odtąd ciągle potrzebowało żeru z innych ludzi.

Biedne są niektóre dzieci: porzucane, karcone, łajane, upokarzane, bite, odsyłane do domów dziecka. Cierpiące za nie swoje winy. Wprawdzie nie wyrzuca się ich na śmietnik, jak w antycznym Rzymie, albo nie oddaje do klasztoru, gdy było ich za dużo, jak w średniowieczu Hildegardę z Binden, która w końcu została świętą. Ale przemoc psychiczna jest równie katastrofalna, jak fizyczna, a może i gorsza. Nie można też dziecku uczynić większej szkody, niż łajać je, porzucić, pozbawić rodzicielskiej miłości czy oddać.

Zaczepił mnie niedawno były pensjonariusz domu dziecka koło marketu „Real” w Jankach z prośbą o datek. Mówił, że już wszystko w porządku, aż w końcu przyznał, że nie za bardzo: cierpi na chorobę dwuafektywną. Nie patrzy w oczy, boi się świata i ludzi. Buja się pomiędzy depresją a manią. To horror, a nie życie. Jest jednak w tych zdarzeniach pewien morał. Gdy dziecko chowane w atmosferze przemocy zacznie dorastać, pierwsze „bęcki obskoczy” właśnie kochany tatuś albo mamuśka. Rachunek krzywd zacznie się wyrównywać. I wtedy owi „rodzice” zaczną narzekać, jaki to potwór wyrósł, co to kradnie, pije albo i jeszcze gorzej. A tymczasem dawne pomiatane dziecko w ten dysfunkcyjny sposób zacznie wyrównać braki aprobaty i miłości. Do tych rodziców nie dotrze nigdy prawda, że sami zapracowali przez wiele lat na pojawienie się „potwora”.

Koło będzie się toczyć dalej: nie znając innych wzorców, pogubione Dorosłe Dziecko Dysfunkcyjne (DDD) będzie wychowywać swego następcę – kolejnego DDD. Wściekłego na wszystko i wszystkich frustrata. Fatalne koło przekazywania dysfunkcji przerywa się wtedy, gdy DDD w którymś pokoleniu jakimś cudem trafi na terapię. Ale po co, przecież żal pieniędzy czy czasu na takie głupoty, jak rozmowy z psychologiem, czy choćby przytomnym człowiekiem.

© 2008 Puls Raszyna.